වායු දූෂණයෙන් පෙනහළු, හෘදය සහ මොළයට හානි සිදුවන්නේ කෙසේද?
වායු දූෂණය පාරිසරික ගැටලුවකට පමණක් සීමා නොවන අතර එය මිනිස් සෞඛ්‍යයට බරපතළ ලෙස බලපෑ හැකිය. PM2.5 ලෙස හැඳින්වෙන ඉතා සියුම් අංශුවලට නාසයේ සහ ඉහළ ශ්වසන මාර්ගයේ ස්වාභාවික ආරක්ෂක බාධක පසුකර පෙනහළුවල කුඩා වායු කෝෂ තුළ තැන්පත් වී රුධිරයට ඇතුළු විය හැකිය. එතැන් සිට ඒවාට වෙනත් අවයවවලට හානි කළ හැකි බව ශ්වසන රෝග විශේෂඥයෝ පැහැදිලි කරති.
පෙනහළු තුළදී දූෂණය හේතුවෙන් ශ්වසන මාර්ගයේ දැඩි ප්‍රදාහය, ශ්වසන මාර්ග පටුවීම, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව සහ හුස්ම ගැනීමේදී හීන් නාදයක් ඇතිවීම සිදුවිය හැකිය. දැනටමත් ඇදුම හෝ නිදන්ගත අවහිරකාරී පුප්ඵුසීය රෝගය (chronic obstructive pulmonary disease) ඇති පුද්ගලයන්ගේ රෝග උත්සන්න වීම් නිතර සහ වඩාත් දරුණු ලෙස ඇතිවිය හැකිය. හෘදය සහ රුධිර සංසරණ පද්ධතිය තුළදී දූෂණය හෘද ස්පන්දන රිද්මය සහ රුධිර පීඩනය වෙනස් කිරීමටත් රුධිර නාල තුළ ඔක්සිකාරක ආතතිය (oxidative stress) ඉහළ නැංවීමටත් රුධිර කැටි සෑදීමේ අවදානම වැඩි කිරීමටත් හේතු විය හැකිය. සිරුර පුරා ඇතිවන ප්‍රදාහය සහ රුධිර නාලවල ක්‍රියාකාරීත්වය අඩාල වීම ආඝාත අවදානමද වැඩි කරයි.
දිගුකාලීනව බලන විට PM2.5 පෙනහළු පිළිකා සඳහා ප්‍රධාන පාරිසරික අවදානම් සාධකයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. දුම්පානය එහි එකම හේතුව නොවේ. නැවත නැවතත් දූෂණයට නිරාවරණය වන පුද්ගලයන්ට දිගටම පවතින සෙම සහිත කැස්සක්, ව්‍යායාම දරාගැනීමේ හැකියාව අඩුවීම, නිතර ශ්වසන ආසාදන සහ ක්‍රමයෙන් උත්සන්න වන හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව ඇතිවිය හැකිය. වායු දූෂණය සමඟ ජෛව ස්කන්ධ ඉන්ධන දුමට හෝ සේවා ස්ථානයේ දූවිල්ලට නිරාවරණය වීමද එක්වූ විට නිදන්ගත පෙනහළු රෝගීන් රෝහල්ගත කිරීම ඉහළ යා හැකිය.
කෙටි කාලීන නිරාවරණයෙන් සෑම අයෙකුගේම පෙනහළුවලට ස්ථිර හානි සිදුනොවේ. සුළු ප්‍රදාහය සහ උද්දීපනය සාමාන්‍යයෙන් තාවකාලික වන අතර නිරාවරණය නතර වූ පසු යහපත් අතට හැරේ. එහෙත් පෙනහළු පටකවල කැළැල් ඇතිවීම ආරම්භ වූ පසු එය තවදුරටත් හානිවලට හේතු විය හැකිය.
රෝගයේ බරපතළකමට ගැළපෙන පරිදි ශ්වසන මාර්ග විවෘත කරන ඖෂධ, ඔක්සිජන් ප්‍රතිකාර සහ පෙනහළු පුනරුත්ථාපනය ප්‍රතිකාරවලට ඇතුළත් විය හැකිය. පූර්වාරක්ෂාවක් ලෙස ප්‍රතිජීවක, ස්ටෙරොයිඩ් (steroids) හෝ නෙබියුලයිසර් මගින් ඖෂධ ආශ්වාස කිරීම (nebulisation) තමන්ම සිදුකරගැනීමෙන් වළකින ලෙස වෛද්‍යවරු අනතුරු අඟවති. ප්‍රතිකාර රෝග ලක්ෂණ සහ වෛද්‍ය ඇගයීම අනුව සිදුකළ යුතුය. හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව හදිසියේ උත්සන්න වන ඕනෑම අයෙකු ප්‍රමාදයකින් තොරව ළඟම රෝහලට යා යුතුය.