පපුවේ දැවිල්ල සිසිල් කරගන්නේ කෙසේද

සෑම කෙනෙකුට ම යම් අවස්ථාවක පපුවේ දැවිල්ල (heartburn) ඇති වේ - හෘදයාබාධයක් ලෙස වරදවා වටහාගත හැකි තරමට දැඩි විය හැකි, පපුව තුළ ඇති වන ගැඹුරු, වේදනාකාරී දැවිල්ලයි. පපුවේ දැවිල්ල (ආම්ලික ප්‍රතිවාහය - acid reflux ලෙස ද හැඳින්වේ) සිදු වන්නේ ආමාශයේ අම්ලය පසුපසට ගලා මුඛය සහ ආමාශය අතර ඇති නාලය වන ගිලන නාලයට (esophagus) ඇතුළු වන විටය. එය බොහෝ විට ඉක්මනින් හෝ අධික ලෙස ආහාර ගැනීමෙන් හෝ ගුරුතර, ඇඹුල් හෝ කුළුබඩු සහිත ආහාරවලින් පසුව ඇති වේ.

පපුවේ දැවිල්ල සාමාන්‍යයෙන් තනිවම සුව වේ. එහෙත් සමහර විට වෛද්‍ය නිර්දේශයකින් තොරව ලබාගත හැකි (over-the-counter) ප්‍රතිකාරයක් අවශ්‍ය වන අතර, වඩාත් දරුණු, අඛණ්ඩ දැවිල්ලට ශක්තිමත් ඖෂධ අවශ්‍ය විය හැකිය. කුමක් භාවිත කළ යුත්තේ කවදාද? පහත දැක්වෙන්නේ එහි විස්තරයයි.

කලාතුරකින් ඇති වන දැවිල්ල

කලින් කලට ඇති වන දැවිල්ලට ප්‍රති-අම්ල (antacids) භාවිත කරන්න. ඒවා ආමාශයේ සහ ගිලන නාලයේ ඇති ජීර්ණ අම්ල ඉක්මනින් උදාසීන කරන අතර, සුළු, කලාතුරකින් ඇති වන අවස්ථාවලදී හොඳින් ක්‍රියා කර ක්ෂණික සහනයක් ලබා දෙයි.

දියර ප්‍රති-අම්ල වේගවත් ම ක්‍රියා කරන නමුත්, බොහෝ දෙනෙකුට පහසු වන්නේ පෙති ය. වෛද්‍ය නිර්දේශයකින් තොරව ලබාගත හැකි ප්‍රති-අම්ල ප්‍රවර්ග තුනකි: මැග්නීසියම් පදනම් කරගත්, ඇලුමිනියම් පදනම් කරගත් සහ කැල්සියම් පදනම් කරගත් ප්‍රති-අම්ල. එක් වර්ගයක් අනෙක්වාට වඩා හොඳ බව පෙන්වන දත්ත නොමැත.

Gaviscon වැනි වෙනත් නිෂ්පාදන ඇලුමිනියම් සහ මැග්නීසියම් ඒකාබද්ධ කරයි; මෙම මිශ්‍රණය ආමාශයේ අන්තර්ගතය මත පාවෙන පෙණ ස්ථරයක් සාදා ප්‍රතිවාහය වැළැක්වීමට උපකාර වේ. තවත් විකල්පයක් වන්නේ සක්‍රිය අමුද්‍රව්‍යය සෝඩියම් බයිකාබනේට් (සමාන්‍ය සෝඩා) වන සෙල්ට්සර් (Alka-Seltzer) ය. මේවා දුර්වලතම ප්‍රති-අම්ල වන අතර ඒවායේ සෝඩියම් ප්‍රමාණය ඉහළ ය - ලුණු සීමා කළ ආහාර වේලක් අනුගමනය කරන්නේ නම් හෝ හෘදයාබාධ, අධික රුධිර පීඩනය හෝ වකුගඩු ගැටලු තිබේ නම් ඒවා මඟහරින්න.

නැවත නැවත ඇති වන දැවිල්ල

සතියකට කිහිප වතාවක් දැවිල්ල ඇති වේ නම්, රෝග ලක්ෂණ උග්‍ර වේ නම් හෝ ප්‍රති-අම්ල ක්‍රියා නොකරන්නේ නම්, වෛද්‍ය නිර්දේශයකින් තොරව ලබාගත හැකි H2 අවහිරකයක් (H2 blocker) උත්සාහ කරන්න. ආමාශයට අම්ලය නිපදවන ලෙස පවසන රසායනිකය වන හිස්ටමීන් මේවා අවහිර කරයි. ෆැමොටිඩීන් (famotidine) සහ සිමෙටිඩීන් (cimetidine) මෙහි වෙළඳ නාම අතර වේ.

H2 අවහිරක දිනකට දෙවරක් සති එකක් හෝ දෙකක් පමණ ගනු ලැබේ. රාත්‍රියේ පමණක් දැවිල්ලෙන් පෙළෙන අයට බොහෝ විට සවස හෝ නින්දට පෙර එක් මාත්‍රාවක් පමණක් ප්‍රමාණවත් වේ. කෙටි කාලීන භාවිතයට ඒවා සුදුසු වන නමුත්, සති කිහිපයකින් පසුවත් එකක් අවශ්‍ය නම් ඔබේ වෛද්‍යවරයා සමඟ සාකච්ඡා කරන්න - ඊට වඩා ශක්තිමත් වෛද්‍ය නිර්දේශිත අනුවාදයක් ඇත. රුධිර තුනීකාරකයක්, මානසික අවපීඩනයට ඖෂධයක් හෝ රුධිර පීඩන ඖෂධයක් ගන්නේ නම් ද මුලින් ම වෛද්‍යවරයා සමඟ කතා කරන්න.

වෙනස්කම් කිරීම

නැවත නැවත හෝ අඛණ්ඩව ඇති වන දැවිල්ලට ඖෂධ ගන්නේ නම්, සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජීවන රටා පුරුදු සඳහා ද කටයුතු කරන්න. ඒවා ඖෂධ මත ඔබේ යැපීම අඩු කරන අතර අවසානයේ ඖෂධ නතර කිරීමට පවා ඉඩ සලසා දිය හැකිය. උදාහරණ ලෙස:

බර අඩු කිරීම සහ ව්‍යායාම. අතිරික්ත බර අඩු කිරීම සහ දිනපතා මිනිත්තු 30කට නොඅඩු මධ්‍යස්ථ ව්‍යායාමයක නිරත වීම රෝග ලක්ෂණ නැවත මතුවීම වැළැක්වීමටත් ඒවා සමනය කිරීමටත් උපකාරී වේ.

අවුලුවන ආහාර මඟහරින්න. ඔබේ රෝග ලක්ෂණ සමඟ ඔබ අනුභව කරන සහ පානය කරන දේ ලැයිස්තුගත කරමින් දෛනික ආහාර දිනපොතක් තබාගන්න. සැක සහිත එක් ආහාරයක් සති දෙකක් ඉවත් කර, නැවත ආරම්භ කර රෝග ලක්ෂණ නැවත පැමිණේ දැයි බලන්න. ඔබේ අවුලුවන ආහාර හඳුනාගන්නා තෙක් මෙය නැවත නැවත කරන්න.

කුඩා ආහාර වේල් ගන්න. විශාල ආහාර වේලක් පැය ගණනක් ආමාශයේ රැඳී සිටිය හැකි අතර ප්‍රතිවාහ අවදානම ඉහළ නංවයි. විශාල වේල් තුනකට වඩා කුඩා, නිතර ආහාර වේල් ගන්න.

අඛණ්ඩ දැවිල්ල

H2 අවහිරකයක් භාවිත කළත් රෝග ලක්ෂණ දැඩි වේ නම් හෝ සති දෙකතුනකට වඩා පවතී නම්, ඔබේ වෛද්‍යවරයා හමුවන්න. අඛණ්ඩ දැවිල්ල සාමාන්‍යයෙන් ඇති වන්නේ ආමාශාන්ත්‍ර ප්‍රතිවාහ රෝගය (gastroesophageal reflux disease) හෙවත් GERD නිසාය. GERD රෝග විනිශ්චයක් සමඟ, අම්ල මර්දනය කරන ඖෂධ අතර ශක්තිමත් ම ප්‍රවර්ගය වන ප්‍රෝටෝන පොම්ප නිෂේධකයක් (proton-pump inhibitor - PPI) ඔබේ වෛද්‍යවරයා බොහෝ විට නිර්දේශ කරනු ඇත.

ඔමෙප්‍රසෝල් (omeprazole), ලැන්සොප්‍රසෝල් (lansoprazole) සහ එසෝමෙප්‍රසෝල් (esomeprazole) වැනි PPI, ආමාශයට අම්ලය පොම්ප කරන යම් සෛල නතර කරයි; එමඟින් අම්ල මට්ටම් අඩු වී දැවිල්ලේ වේදනාව සමනය වේ. ඒවා වෛද්‍ය නිර්දේශයකින් තොරව හෝ වෛද්‍ය නිර්දේශයක් මත ලබාගත හැකි අතර සාමාන්‍යයෙන් දිනකට වරක් ගනු ලැබේ.

වෛද්‍ය නිර්දේශයෙන් තොරව ලබාගත හැකි සහ වෛද්‍ය නිර්දේශිත PPI මූලික වශයෙන් එක ලෙස ක්‍රියා කරයි; ඔබට අවශ්‍ය කුමක්දැයි ඔබේ වෛද්‍යවරයා උපදෙස් දෙනු ඇත. ප්‍රතිකාර නතර කළ විට දැවිල්ල සාමාන්‍යයෙන් නැවත පැමිණෙන බැවින් දිගුකාලීන PPI ප්‍රතිකාර බොහෝ විට අවශ්‍ය වේ - එහෙත් එය පාලනය වූ පසු, අඩු මාත්‍රාවක PPI එකකට හෝ H2 අවහිරකයකට මාරු විය හැකිය.