දේශගුණ සමුළු (COP31) සාකච්ඡා අතරතුර ඔස්ට්‍රේලියාව පැසිෆික් මූල්‍ය සහ විද්‍යුත්කරණ සැලසුම් ඉදිරියට ගෙන යයි

නොවැම්බර් 14 යාවත්කාලීනය: ඔස්ට්‍රේලියානු සැලසුම් සහ දේශගුණ මූල්‍ය පීඩනය

ඇන්ටාලියාහි එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණ සමුළුවේ (COP31) දී ඔස්ට්‍රේලියාව වේගවත් විද්‍යුත්කරණයක් (electrification) සහ පැසිෆික් රටවලට වඩා පහසුවෙන් ලබාගත හැකි මූල්‍ය පහසුකම් වෙනුවෙන් බලපෑම් කරමින් සිටී. ඒ අතර ගල්අඟුරු, තෙල් සහ ගෑස් පිළිබඳ වඩා සෘජුව පියවර ගන්නා ලෙස එරටට ඉල්ලීම් එල්ල වෙයි. සමුළුව අවසන් වී නැත: නොවැම්බර් 13 සිකුරාදා මාධ්‍ය හමුවේදී දේශගුණ විපර්යාස සහ බලශක්ති අමාත්‍ය ක්‍රිස් බෝවන් (Chris Bowen) පැවසුවේ ඊළඟ සතියේ අපේක්ෂිත අවසන් ප්‍රතිඵලවලට පෙර සැලකිය යුතු සාකච්ඡා ප්‍රමාණයක් ඉතිරිව ඇති බවයි.

අග්‍රාමාත්‍ය ඇන්තනි ඇල්බනීසි (Anthony Albanese) නොවැම්බර් 11 නායක දේශනයේදී පිරිසිදු තාක්ෂණ, විද්‍යුත්කරණය, සාගර සහ අවදානමට ලක්වන රටවල් සඳහා මූල්‍ය පහසුකම් වෙනුවෙන් ආයෝජනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව පැහැදිලි කළේය. ඔස්ට්‍රේලියාව පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ ප්‍රමුඛයකු ලෙස විස්තර කළ ඔහු, එරට පුනර්ජනනීය විදුලි ජනනය වසර හයකදී දෙගුණ වී මුළු විදුලි සැපයුමේ අඩක් සැපයූ බවත් ඊට සමගාමීව පෙර වසරේ ගෘහස්ථ බැටරි පද්ධති 600,000 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සවි කර තිබූ බවත් පැවසීය. එම සංඛ්‍යා ඔහුගේ දේශනයේ කළ ප්‍රකාශ මිස ඔස්ට්‍රේලියාවේ බලශක්ති පද්ධතිය පිළිබඳ අලුත් ස්වාධීන විගණනයක් නොවේ.

ආරක්ෂිත නිවාස, පාසල් සහ ජල පද්ධති ඉල්ලා ටුවාලුහි පාසල් දැරියක් කළ ආයාචනයක්ද ඇල්බනීසි උපුටා දැක්වීය. මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමට එම පහත්බිම් දූපත් නිරාවරණය වීම මගින් ඔස්ට්‍රේලියාවේ පැසිෆික් අවධානය ඔහු පැහැදිලි කළේය. පැරිස් ගිවිසුමට (Paris Agreement) පෙර අංශක හතරක් පමණ වූ ලෝකයේ පුරෝකථිත උණුසුම්වීමේ ගමන්මඟ අංශක 2.6 ක් පමණ දක්වා යහපත් වී ඇතත් එය අංශක 1.5 ඉලක්කයට වඩා ඉහළ බව ඔහු පැවසීය. එම ඉලක්කය තාවකාලිකව ඉක්මවා ගියද වළක්වාගත හැකි උණුසුම්වීමේ සෑම සුළු කොටසක්ම වැදගත් බව ඔහු තර්ක කළේය.

ෆොසිල ඉන්ධන පිළිබඳ මතභේදය පවතී

නායක දේශනයේ ෆොසිල ඉන්ධන (fossil fuels) යන යෙදුම භාවිත කර නොතිබිණි. එයට හේතුව සිකුරාදා විමසූ විට ඇල්බනීසි පැවසුවේ කෙටි දේශනයකින් සෑම විෂයක්ම ආවරණය කළ නොහැකි බවත් පැසිෆික් ප්‍රජාවන්ට ඇති බලපෑම් කෙරෙහි හිතාමතාම අවධානය යොමු කළ බවත්ය. පුළුල් සාකච්ඡාවලදී සියලු දේශගුණ කරුණු ආවරණය වන බව ඔහු පැවසූ අතර විද්‍යුත්කරණය තනි විසඳුමක් නොව ක්‍රියාමාර්ග සමූහයක එක් කොටසක් බව අවධාරණය කළේය.

ලෝක බලශක්ති භාවිතයේ විදුලියට හිමි කොටස සියයට 23 ක් පමණ සිට 2035 වන විට යෝජිත සියයට 35 දෙසට ඉහළ නැංවීම, අංශක 1.5 ඉලක්කය ළඟා කරගත හැකි සීමාවේ තබාගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය බව බෝවන් තර්ක කළේය. ප්‍රගතියේ වේගය දළ වශයෙන් සිව්ගුණයකින් වැඩි කළ යුතු බව ඔහු පැවසීය. විදුලි භාවිතය වැඩි කිරීම පමණක් මගින් ජනනය පිරිසිදු බව තහවුරු නොවන බවත් ෆොසිල ඉන්ධන භාවිතය අවසන් කිරීමේ කාලසටහනක් සකස් නොවන බවත් විවේචකයෝ ප්‍රතිතර්ක කරති. යෝජිත ඉලක්කය අවසන් වශයෙන් එකඟ වූ බැඳීම් සහිත විසඳුමක් නොවේ.

ඔස්ට්‍රේලියානු සංරක්ෂණ පදනමේ (Australian Conservation Foundation) ප්‍රධාන විධායක ඇඩම් බෑන්ට් (Adam Bandt) සහ දේශගුණ කවුන්සිලයේ (Climate Council) ආර්ථික විද්‍යාඥ නිකී හට්ලි (Nicki Hutley) පැවසුවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්‍යාප්තිය සමග ගල්අඟුරු සහ ගෑස් සම්බන්ධ ක්‍රියාමාර්ගද ගත යුතු බවයි. දේශගුණ විද්‍යාඥයන් සහ විශේෂඥයන් 500 දෙනෙකුගේ විවෘත ලිපියක්ද ෆොසිල ඉන්ධන කැණීම පුළුල් කරමින් දේශගුණ සාකච්ඡාවලට නායකත්වය දීමට ඔස්ට්‍රේලියාවට ඇති හැකියාව එලෙසම ප්‍රශ්න කළේය. සංක්‍රාන්තියක් ගැන සාකච්ඡා කිරීමෙන් ඔබ්බට ගොස් එය ක්‍රියාත්මක කිරීම සංවිධානය කර ඊට මුදල් සපයන ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් (António Guterres) රජයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය.

ෆොසිල ඉන්ධන සමාගම් මත තවත් බදු පැනවිය යුතු බවට ගුටරෙස් කළ ඉල්ලීම පිළිබඳ විමසූ විට ඇල්බනීසි පැවසුවේ රටවල් සිය තත්ත්වයන්ට අනුව තීරණ ගනු ඇති බවයි. ඔස්ට්‍රේලියාවේ ඛනිජ තෙල් සම්පත් කුලී බද්දේ (petroleum resource rent tax) වෙනස්කම් පෙන්වා දුන් ඔහු ෆොසිල ඉන්ධන සමාගම්වල ආදායම පාසල් සහ රෝහල් වියදම් පියවීමට උපකාරී වන බව පැවසීය. එම පිළිතුර මගින් සමුළුවේදී අලුත් බදු ක්‍රියාමාර්ගයක් ප්‍රකාශයට පත් නොකෙරිණි.

පැසිෆික් මූල්‍ය පහසුකම් සහ පුළුල් අරමුදල් හිඟය

පැසිෆික් නායකයන් සමග සිකුරාදා මාධ්‍ය හමුවේදී ඇල්බනීසි පැසිෆික් ප්‍රතිරෝධීතා පහසුකමට (Pacific Resilience Facility) සහාය ඉල්ලා සිටියේය. එය ප්‍රජාවන්ට කාලෝචිත ආධාර ලබාදීම අරමුණු කරගත් පැසිෆික් රටවලට අයත් මූල්‍ය යාන්ත්‍රණයකි. අනුවර්තනය සඳහා වන ගෝලීය දේශගුණ මූල්‍යයෙන් කුඩා දූපත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රාජ්‍යයන්ට ලැබෙන්නේ සියයට 0.2 ක් පමණක් බව පැවසූ බෝවන් ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කළ යුතු බව තර්ක කළේය. රටවල් 14 ක් ආවරණය කරන වෙනම කලාපීය දේශගුණ වැඩසටහනක් සහ ෆීජිහි හරිත දේශගුණ අරමුදලේ (Green Climate Fund) කලාපීය කාර්යාලයක්ද ඔහු පිළිගත්තේය.

පලාවු ජනාධිපති සුරාංගල් විප්ස් කනිෂ්ඨ (Surangel Whipps Jr) පැවසුවේ ආපදාවලින් පසුව තවත් ණය වෙනුවට අවදානමට වැඩියෙන්ම නිරාවරණය වන අය වෙත ළඟාවන ප්‍රදාන පැසිෆික් ප්‍රජාවන්ට අවශ්‍ය බවයි. මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම, ලවණ හේතුවෙන් ගොවිබිම්වලට වන හානි සහ කුණාටු හානි එදිනෙදා යථාර්ථයන් ලෙස ඔහු විස්තර කළේය. ඔස්ට්‍රේලියානු නියෝජිත කණ්ඩායම සහ ප්‍රදර්ශන මණ්ඩපය සඳහා වියදම ජාතික අවශ්‍යතා, කලාපීය ආරක්ෂාව සහ ආයෝජන වෙනුවෙන් කරන කාර්යයක් බව ඇල්බනීසි සහ බෝවන් දෙදෙනාම පැවසූහ. කුඩා දූපත් රටවල් සමග ඔස්ට්‍රේලියාව එක්ව සිටීමේ වැදගත්කම විප්ස් අවධාරණය කළේය.

වඩාත් පුළුල් අරමුදල් විවාදය සිකුරාදා වන විටත් විසඳී නොතිබිණි. අනුවර්තන මූල්‍යය තුන්ගුණයක් කළද අවශ්‍යතාවලින් සියයට 30 කටත් අඩු ප්‍රමාණයක් පමණක් සපුරාලෙනු ඇතැයි ගුටරෙස් පැවසීය. පවතින ගිවිසුම් අනුව සංවර්ධිත රටවල් 2035 වන විට වාර්ෂිකව අවම වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් (US$) බිලියන 300 ක් රැස් කිරීමේ ප්‍රයත්නයන්ට නායකත්වය දිය යුත්තේ වඩා පුළුල් US$ ට්‍රිලියන 1.3 ක අභිලාෂයක් තුළය. සමුළුවේදී අවධානයට ලක්කළ තක්සේරුවක් අනතුරු ඇඟවූයේ වත්මන් ප්‍රවණතා අනුව වාර්ෂිකව US$ බිලියන 840 ක හිඟයක් ඇතිවිය හැකි බවයි. බ්‍රිතාන්‍ය, නෝර්වේ සහ කැනඩා සංවර්ධන මූල්‍ය ආයතන නැගී එන වෙළෙඳපොළවල දේශගුණ ව්‍යාපෘති සඳහා 2030 වන විට US$ බිලියන 10 ක් රැස් කිරීමට වෙනම ප්‍රයත්නයක් නිවේදනය කළේය.

මූල්‍ය සාකච්ඡාවලදී ගොවිතැන සහ වේගවත් ආපදා ගෙවීම්ද ආවරණය කෙරිණි. එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයන් පැවසුවේ දේශගුණයට අදාළ සංවර්ධන මූල්‍යයෙන් කෘෂිකර්මාන්තයට යොමු වන්නේ සියයට පහක් පමණක් බවයි. පැසිෆික් රටවල් අටක ක්‍රියාත්මක පරාමිතික රක්ෂණ (parametric insurance) වැඩසටහනක් දීර්ඝ හානි තක්සේරුවක් බලා නොසිට එකඟ වූ වර්ෂාපතන හෝ සුළං සීමා සපුරන විට ගෙවීම් නිකුත් කරයි. අනුවර්තන අරමුදල් ක්‍රියාමාර්ග, පුරෝකථනය කළ හැකි අලාභ හා හානි සහාය සහ මූල්‍යය හා ෆොසිල ඉන්ධන ආවරණය කරන දේශපාලන ප්‍රතිඵලයක් පිළිබඳ සාකච්ඡාකරුවන් තවමත් එකඟ විය යුතුය. මෙම කිසිදු සාකච්ඡාවක් සමුළුව දැනටමත් අවසන් ගිවිසුමක් ලබාදී ඇති බවට සාක්ෂියක් නොවේ.

නොවැම්බර් 9-11 පෙර වාර්තාකරණය

දේශගුණ විපර්යාසයට ගෝලීය ප්‍රතිචාරය ඉතා මන්දගාමී බව ඇන්ටාලියාහි COP31 සමුළුවේ නායකයන්ට පැවසූ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් ෆොසිල ඉන්ධනවලින් ඉවත්වීමට වේගවත් ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.

බලශක්ති භාවිතයේ විදුලියට හිමි කොටස වැඩි කිරීමටත් ෆොසිල ඉන්ධන මත යැපීම අඩු කිරීමේ උත්සාහ යළි සක්‍රීය කිරීමටත් සැලැස්මක් පිළිබඳ රටවල් 200 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් සාකච්ඡා කරයි. තුර්කිය යෝජනා කළ ඉලක්කය අනුව 2035 වන විට විදුලියට හිමි කොටස 35% දක්වා ඉහළ යනු ඇත. එහෙත් අමතර විදුලි ජනනය සියල්ල පිරිසිදු මූලාශ්‍රවලින් සිදුවිය යුතු බව එයින් නියම නොකෙරේ.

මෙම යෝජනාව එකඟ වූ බැඳීම් සහිත ගිවිසුමක් නොවේ. ආනයනික ඉන්ධන මත යැපීම රටවල් මිල කම්පන සහ අනාරක්ෂිතභාවයට නිරාවරණය කරන බවද ගුටරෙස් පැවසීය.