සාමාන්‍ය ශ්වසන ක්‍රියාකාරීත්වයේ සිට COPD දක්වා: COPD ඇතිවීමට හේතු මොනවාද?
නිතර කැස්ස, අධික කෙළ සහ හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව යන සියල්ල දිගුකාලීන අවරෝධී පෙනහළු රෝගය හෙවත් COPD හි රෝග ලක්ෂණ වේ - එය එක්සත් ජනපදයේ මරණවලට හේතු වන ප්‍රධාන රෝග 10 අතරින් එකකි.
COPD එක් රෝගයක් නොව රෝග දෙකකි: දිගුකාලීන බ්‍රොන්කයිටිස් (chronic bronchitis) සහ එම්ෆිසීමා (emphysema). දෙකම ශ්වසනයට බාධා කරන දිගුකාලීන ගැටලු වන අතර, දෙකටම පොදු ප්‍රධාන හේතුවක් ඇත - දුම්පානය. COPD ඇතිවීමට තත්ත්ව දෙකම තිබීම අවශ්‍ය නැත, නමුත් එකක් ඇති බොහෝ දෙනෙකුට අනෙක ද ඇත.
දෙකේම රෝග ලක්ෂණ පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වන අතර, රෝගය දිරා යාමත් සමඟ සාමාන්‍යයෙන් ඒවා උග්‍ර වේ. ශුභාරංචිය නම් ප්‍රතිකාර සහ ජීවන රටා වෙනස්කම් මඟින් බොහෝ සෙයින් උපකාර ලබාගත හැකි වීමයි.
COPD ඇතිවීමට හේතු මොනවාද?
COPD වසර ගණනාවක් තිස්සේ ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වේ, එහිදී ශ්වසන මාර්ග පටු වී පෙනහළුවලට ඵලදායී ලෙස පුළුල් වී හැකිරීමේ හැකියාව නැතිවේ. මෙරෝගය ඇති බොහෝ දෙනෙකුගේ ගැටලුව ඇරඹෙන්නේ යමක් - බොහෝ විට සිගරට් දුම - වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඉඳහිට ශ්වසන මාර්ගයට දාලනය කරන විට ඇතිවන ආසාදනයෙනි. එම දාලකය ශ්වසන මාර්ග අභ්‍යන්තරයේ සෛල වලට හානි කරයි.
එය, සාමාන්‍යයෙන් ශ්වසන මාර්ග බිත්ති ලිහිස් කිරීමට ස්වල්ප මාත්‍රාවක උග්‍රසේනීය ද්‍රවය නිපදවන ශ්වසන මාර්ග අලේපය ද වෙනස් කරයි. ඔබේ ශරීරය නිකම් නොසිටී: ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ආසාදනීය සෛල ජල රැළක් - මැක්‍රොෆේජ් (macrophages), නියුට්‍රොෆිල් (neutrophils) සහ ලිම්ෆෝසයිට් (lymphocytes) - මුදාහරියි. අවාසනාවකට මේ ආරක්ෂාව අවසානයේ ගැටලුව තවත් උග්‍ර කරයි.
ඔබේ ආරක්ෂක පද්ධතියේ සෙබළුන් වැනි මෙම ආසාදනීය සෛල දාලකයන්ට පහර දෙයි. සොයා විනාශ කිරීමේ මෙම මෙහෙයුමේදී ඒවා ශ්වසන මාර්ග බිත්ති තුළට ඇතුළු වී, ශ්වසන මාර්ග තුළ අමතර උග්‍රසේනීය ද්‍රවය නිෂ්පාදනය කිරීමට පෙළඹව, වාතය ගමන් කිරීමට ඇති ඉඩ අඩු කරයි.
මෙම සෛල ප්‍රොටියේස් (proteases) ලෙස හැඳින්වෙන එන්සයිම ඇතුළු විවිධ රසායනික ද්‍රව්‍ය ද මුදාහරියි. ප්‍රොටියේස් අණුක කතුරු වැනි ක්‍රියා කරමින් ශරීරයට බිඳ දැමීමට අවශ්‍ය ප්‍රෝටීන සහ පටක කපා දමයි - ආසාධන සහ තුවාල වලට එරෙහි සටනේදී එය ප්‍රයෝජනවත් වේ.
නමුත් මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය අධික වශයෙන් තිබීම හානිකර වන අතර එම්ෆිසීමා සහ සමහර විට දිගුකාලීන බ්‍රොන්කයිටිස් වලට දායක විය හැක. සමහර අය තුළ, නියුට්‍රොෆිල් ඉලැස්ටේස් (neutrophil elastase) නම් එවැනි ප්‍රොටියේස් එකක විශේෂයෙන් විනාශකාරී බලපෑම් පිටුපස ඇත්තේ ජානමය දෝෂයකි.