ඔබේ මනස තියුණුව තබා ගැනීමට උපකාරී දෛනික පුරුදු
අමතක වීම සාමාන්‍ය දේකද, නැත්නම් එය සාමාන්‍ය නොවන තත්ත්වයක සංකේතයක්ද යන්න දැන ගන්න.
ඔබේ මනස තියුණුව තබා ගැනීමට උපකාරී දෛනික පුරුදු
කිසිදු පුරුද්දක් මෝහ රෝගයට (dementia) එරෙහිව ආරක්ෂාවක් සහතික කළ නොහැකි නමුත්, අධ්‍යයනයන් නිරන්තරයෙන් එකම නිගමනයට එළඹේ: ඔබ දිනපතා ජීවත් වන ආකාරය ඔබේ මොළයට සැබෑ බලපෑමක් කරයි. වැඩිපුර ව්‍යායාම කිරීම, හොඳින් ආහාර ගැනීම, නිසි ලෙස නිදා ගැනීම හා අන් අය සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීම මානසික පසුබෑම මන්දගාමී කළ හැකි අතර පැහැදිලි චින්තනයට සහාය වේ.
ව්‍යායාම
ශාරීරිකව ක්‍රියාශීලී වීම දිගු ලැයිස්තුවක ප්‍රතිලාභ ගෙන එයි. ඔබේ මොළයට උපකාර කිරීමෙන් ඔබ්බට, නිතිපතා ක්‍රියාකාරකම් මෙම රෝග අවදානම අඩු කරයි:
හෘද රෝග
2 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව
අධික රුධිර පීඩනය
මහාන්ත්‍ර පිළිකා
පයෝධර පිළිකා.
ක්‍රියාශීලීව සිටීම නිද්‍රාහීනභාවය, කාංසාව හා භින්නෝන්මාදය සමනය කරන අතර, එය ඥානාත්මක පසුබෑම හා මෝහ රෝගය ඈතට තබා ගැනීමට උපකාරී විය හැකිය.
සමහර අධ්‍යයනයන්ට අනුව, මතක ගැටලු ඇති පුද්ගලයන් නිතිපතා ව්‍යායාම වැඩසටහනක් අනුගමනය කළ විට වඩා හොඳ ඥානාත්මක ක්‍රියාකාරීත්වයක් පෙන්වූහ. ඇල්සයිමර් (Alzheimer's) රෝගයට ගොදුරු වීමේ අවදානම වැඩි කරන APOE4 ජීන විකෘතිය දරන්නන්ට ක්‍රියාකාරකම් විශේෂයෙන් වටිනා විය හැකිය.
මධ්‍යධරණී ශෛලියේ ආහාර රටාව
මෙම ආහාර ගැනීමේ ආකාරය හෘද-වෛෂ්මික සෞඛ්‍යයට සහාය වීම හා සමහර පිළිකා අවදානම අඩු කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ අතර, එය මානසික පසුබෑමෙන්ද ආරක්ෂා කළ හැකිය. සුළු ඥානාත්මක දුර්වලතා (mild cognitive impairment) ඇති වීමේ ඉඩකඩ අඩු කරන බවත්, දැනටමත් එම තත්ත්වය ඇති පුද්ගලයන්ගේ මෝහ රෝගය දෙසට යාම මන්දගාමී කරන බවත් පෙනේ.
මධ්‍යධරණී ශෛලියේ රටාවක් ගොඩනැගී ඇත්තේ මේවා වටා:
පලතුරු
එළවළු
සම්පූර්ණ ධාන්‍ය
බෝංචි
කටුක ඵල හා ඇට
ඔලිව් තෙල්,
මාළු, කුකුළු මස් හා කිරි නිෂ්පාදන.
මත්පැන්
මධ්‍යස්ථ මට්ටම ඉක්මවා නිතිපතා මත්පැන් පානය කිරීම, නොබී සිටීමට සාපේක්ෂව ඇල්සයිමර් රෝගය ලැබීමේ අවදානම 22%කින් වැඩි බව පර්යේෂණ වලින් පෙන්වා දෙයි. සම්ප්‍රදායිකව මධ්‍යස්ථ පානය යනු සතියකට කාන්තාවන්ට පෙති හතක් දක්වා හා පිරිමින්ට 14ක් දක්වා ය.
එසේ වුවත්, එම සීමාවන් පවා ඉහළ විය හැකි බව වැඩි වශයෙන් විශේෂඥයන් පිරිසක් සිතති.
නිද්‍රාව
බොහෝ මූලික කාර්යයන් සඳහා මොළය ස්ථාවර නිද්‍රා සැපයුමක් මත රඳා පවතී. රාත්‍රියකට නිර්දේශිත පැය හත සිට අට දක්වා ට වඩා අඩුවෙන් නිදා ගැනීමට පුරුදු වූ පුද්ගලයන් මානසික කාර්යසාධන පරීක්ෂණ වලදී දුර්වල ප්‍රතිඵල ලබා ගනී - සමහර විට ඉගෙනීම හා මතක අප නිදා සිටින අතරතුර සංඛ්‍යාත වන නිසා විය හැකිය.
මානසික උත්තේජනය
වයස අවුරුදු සමඟ මොළ සෞඛ්‍යය සඳහා ඔබේ මනස කාර්යබහුලව තබා ගැනීම වැදගත් ය. එක් අධ්‍යයනයකදී, වයස අවුරුදු 70-79 සහ 80-89 අතර සිටි මානසිකව සෞඛ්‍ය සම්පන්න පුද්ගලයන් අතරෙන්, උත්තේජනය කරන විනෝදාංශ වල - කියවීම, ලිවීම, හරස් පද ප්‍රහේලිකා, මිටි හා පත ක්‍රීඩා, කණ්ඩායම් සාකච්ඡා, සංගීතය වාදනය - වැඩිම කාලය ගෙවූ අයට, අඩුම කාලය ගෙවූ අයට සාපේක්ෂව සුළු ඥානාත්මක දුර්වලතා ඇති වීමේ ඉඩකඩ අඩකි.
සමාජ සබඳතා
දැඩි සබඳතා ඇති පුද්ගලයන්ට, හුදෙකලා වූ පුද්ගලයන්ට වඩා ඥානාත්මක පසුබෑමට ලක් වීමේ ඉඩකඩ අඩු බව පර්යේෂණ වලින් පෙන්වා දෙයි.
සමාජ ක්‍රියාකාරකම්, අවධානය හා මතකය ඇතුළු මානසික ක්‍රියාවලි කිහිපයක් එකවර භාවිත කරන බැවින් එය ඥානයට සහාය වේ. නිතිපතා සම්බන්ධ වීම ස්නායු ජාල ශක්තිමත් කර, සාමාන්‍ය වයස්ගත පසුබෑම මන්දගාමී කරන අතර, එය ඥානාත්මක තොගයක් (cognitive reserve) ගොඩනගා මෝහ රෝගය ඇති වීම ප්‍රමාද කළ හැකිය.
ආදරණීය සහාය ජාලයක් ආතතියද පහත තබයි. තනිකම හා බොහෝ විට එය සමඟ එන භින්නෝන්මාදය වේගවත් ඥානාත්මක පසුබෑම හා සම්බන්ධ වේ.