ස්ටාර්ෂිප් 15වන අත්හදාබැලීම සාර්ථකයි; අභ්‍යවකාශ යානය පළමුවරට ආපසු පැමිණ කුලුනට හසුවෙයි
ස්පේස්එක්ස් (SpaceX) සමාගමේ ස්ටාර්ෂිප් (Starship) අභ්‍යවකාශ යානය, මෙතෙක් කක්ෂයේ ගත කළ දිගුම පියාසැරියෙන් පසු සෙනසුරාදා ටෙක්සාස්හි (Texas) දියත් කිරීමේ කුලුන වෙත ආපසු පැමිණියේය. එය ඊට පෙර දින දියත් කර තිබුණේද එම ස්ථානයෙනි. සම්පූර්ණයෙන් නැවත භාවිත කළ හැකි රොකට්ටුවක් සංවර්ධනය කිරීමට සමාගම දශකයක් තිස්සේ දරන උත්සාහයේදී, රොකට් පද්ධතියේ ප්‍රධාන යානය පළමුවරට නැවත අත්පත් කරගැනීම මෙයින් පෙන්නුම් කෙරිණි. මිනිසුන් රහිත ඉහළ අදියර වන ස්ටාර්ෂිප් 42, සිකුරාදා දකුණු ටෙක්සාස් ගල්ෆ් වෙරළේ සමාගමේ ස්ටාර්බේස් (Starbase) පහසුකම්වලින් සුපර් හෙවි (Super Heavy) v3 බූස්ටර් (Booster) 22 මත නැගී ගුවන්ගත විය.
ඉතා උස්, අදියර දෙකකින් සමන්විත රොකට්ටුවේ පහළ අර්ධය වන සුපර් හෙවි බූස්ටරය සිකුරාදා ස්ටාර්ෂිප් අභ්‍යවකාශයට රැගෙන ගියේය. ගුවන්ගත වී මිනිත්තු දහයකට පමණ පසු දියත් කිරීමේ ස්ථානයට එලෙසම ආපසු පැමිණීමට එම බූස්ටරය අසමත් විය. ඒ වෙනුවට මෙක්සිකෝ බොක්කේ (Gulf of Mexico) මුහුදට බැස්වීම සඳහා හරවා යැවුණු එය ජලයට වැටීමට පෙර පුපුරා ගියේය. ඒ සමඟ එකම පියාසැරියකදී පළමුවරට රොකට්ටුවේ කොටස් දෙකම නැවත ලබාගැනීමේ ස්පේස්එක්ස් සැලැස්ම අවසන් විය.
කක්ෂ වට දාහතරක් සහ චන්ද්‍රිකා මුදාහැරීමක්
පැය 22කට වැඩි කාලයක් පෘථිවිය වටා වාර 14ක් ගමන් කිරීමෙන් පසු ස්ටාර්ෂිප් ඉහළ අදියර සාර්ථකව ආපසු පැමිණීම, වේගයෙන් ඉදිරියට යන ඩොලර් බිලියන ගණනක ස්ටාර්ෂිප් සංවර්ධන වැඩසටහනේ වැදගත් ඉංජිනේරු සන්ධිස්ථානයක් විය. සිකුරාදා රාත්‍රියේ කිලෝමීටර් 260ක පමණ උසින් ගමන් කරමින් ස්ටාර්ලින්ක් (Starlink) චන්ද්‍රිකා 26ක් කක්ෂයට මුදාහැරීමෙන් පසු, ස්ටාර්ෂිප් සෙනසුරාදා සිය එක් එන්ජිමක් ක්‍රියාත්මක කර වායුගෝලය තුළට බැසීම ආරම්භ කළේය. පැයට කිලෝමීටර් 27,000ක් පමණ වූ එහි කක්ෂීය වේගය අඩුවී ස්ටාර්බේස් ඉහළ අහසේ ශබ්දයේ වේගයට වඩා වැඩි නිදහස් වැටීමක් බවට පත්වන විට යානය දැඩි තාපයට මුහුණ දුන්නේය.
ඉන්පසු යානය එන්ජින් තුනක් යළි දල්වා සිරස් අතට හැරී දියත් කිරීමේ කුලුන දෙසට ගමන් කළේය. එය එක තැන රැඳී පාවෙමින් තිබියදී කුලුනේ යාන්ත්‍රික 'චොප්ස්ටික්' (chopstick) අත් දෙක යානය අල්ලා ගත්තේය. එසේ අල්ලාගැනීමෙන් පසු තමා ඉහළ අදියර පරීක්ෂා කරන වීඩියෝවක් සමාගම් නිර්මාතෘ ඉලොන් මස්ක් (Elon Musk) පසුව පළ කළේය.
මගී ගුවන් යානා වැනි අභ්‍යවකාශ ගමන් කරා
ගෝලීය දියත් කිරීමේ කර්මාන්තයේ ස්පේස්එක්ස් ආධිපත්‍යය රඳා පවතින්නේ නිරන්තරයෙන් භාවිත වන එහි ෆැල්කන් (Falcon) 9 රොකට්ටුව මතය. එය 2010 සිට වාර 700කට වැඩි ගණනක් දියත් කර ඇත. එහි පළමු අදියර නැවත භාවිත කළ හැකි නමුත්, ප්‍රයෝජනවත් බර කක්ෂයට රැගෙන යන දෙවන අදියර සෑම පියාසැරියකට පසුම සාගරයට අතහැර දමයි. ස්ටාර්ෂිප් මගින් මස්ක් බලාපොරොත්තු වන්නේ වාණිජ මගී ගුවන් යානා මෙන් ක්‍රමයකින් සහ වාර ගණනකින් අභ්‍යවකාශයට ගොස් ආපසු පැමිණිය හැකි රොකට් පද්ධතියකි. එය සමාගමේ චන්ද්‍රිකා ව්‍යාපාරයටත්, මිනිසුන් සඳට සහ අවසානයේ අඟහරු වෙත යැවීමේ අභිලාෂයන්ටත් අනාගතයේ ප්‍රධාන වාහකය වීමට නියමිතය.
සෙනසුරාදා නැවත ලබාගැනීම වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වුවද, ස්ටාර්ෂිප් අදියර දෙකම එකම මෙහෙයුමකදී නැවත ලබාගැනීමට ස්පේස්එක්ස් තවමත් සමත් වී නැත. වායුගෝලයට නැවත ඇතුළුවීමේ දැඩි තාපයෙන් යානය ආරක්ෂා කරන කළු ෂඩස්‍රාකාර උළුවලින් සැදුම්ලත් ස්ටාර්ෂිප් තාප ආවරණයද (heat shield) තවමත් සම්පූර්ණයෙන් නැවත භාවිත කළ හැක්කක් නොවේ. සෑම මෙහෙයුමකට පසුවම සුළු ප්‍රතිසංස්කරණයක් පමණක් හෝ කිසිදු ප්‍රතිසංස්කරණයක් නොමැතිව භාවිත කළ හැකි නව උළු සැලසුම් සකස් කිරීමට සමාගම උත්සාහ කරයි. 2011දී සේවයෙන් ඉවත් කිරීමට පෙර ගගනගාමීන් ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයට (International Space Station) රැගෙන ගිය පෙර පැවති නාසා අභ්‍යවකාශ ෂටල පද්ධතිය (NASA Space Shuttle) නැවත භාවිත කළ හැකි වූයේ අර්ධ වශයෙන් පමණි. එහි ඝන ඉන්ධන රොකට් බූස්ටර් සාගරයෙන් ලබාගෙන නැවත භාවිතයට ප්‍රතිසංස්කරණය කළ අතර, යළි පියාසර කිරීමට පෙර අභ්‍යවකාශ යානයටද පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ අවශ්‍ය විය.