ට්‍රම්ප්ගේ දකුණු දේශසීමා රැකවරණ අත්හිටුවීමේ නීත්‍යනුකූලභාවය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විභාගයට ගනී
ජනාධිපතිවරයාගේ දැඩි සංක්‍රමණ පාලන වැඩපිළිවෙළේ ප්‍රධාන අංගයක් විභාගයට ගනිමින්, එක්සත් ජනපද-මෙක්සිකෝ (US-Mexico) දේශසීමාවේ සංක්‍රමණිකයන්ට රැකවරණය (asylum) ඉල්ලීමේ ප්‍රවේශය ට්‍රම්ප් පාලනයට අත්හිටුවිය හැකිද යන්න තීරණය කිරීමට එක්සත් ජනපද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය (Supreme Court) සිකුරාදා එකඟ විය. රජය බල සීමාව ඉක්මවා යෑමක් ලෙස එම ප්‍රතිපත්තිය අවලංගු කළ වොෂින්ටනයේ ෆෙඩරල් අභියාචනාධිකරණ තීන්දුව විනිසුරුවරු සමාලෝචනය කරනු ඇත. නඩුව වසන්ත සමයේ වාදයට ගැනෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර, අභියාචනය පවතින තෙක් පහළ අධිකරණ තීන්දුව අත්හිටුවා ඇති බැවින් මේ අතරතුර සීමා ක්‍රියාත්මකව පවතී.
මලින් එරෙහිව අධ්‍යාපන හා නීති සේවා සඳහා සරණාගත හා සංක්‍රමණික මධ්‍යස්ථානය (Mullin v. Refugee and Immigrant Center for Education and Legal Services) ලෙස හැඳින්වෙන මෙම නඩුවට මුල්වන්නේ 2025 ජනවාරි 20 ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් (Donald Trump) අත්සන් කළ ප්‍රකාශනයකි. දකුණු දේශසීමාවේ ආක්‍රමණයක් සිදුවෙමින් පවතින බව ප්‍රකාශ කළ එය, එම ආක්‍රමණයට සම්බන්ධ බවට විස්තර කරන පුරවැසියන් නොවන අයගේ ඇතුළුවීම අත්හිටුවීය. එවැනි අයට තවදුරටත් රටේ රැඳී සිටීමට ඉඩ සලසන රැකවරණය වැනි ආරක්ෂණ ඉල්ලා සිටිය නොහැකි බවද ට්‍රම්ප් සඳහන් කළේය. අනතුරුව ස්වදේශ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව (Department of Homeland Security), කිසිදු පුරවැසියකු නොවන අයකුට රැකවරණය සඳහා අයදුම් කිරීම තහනම් කරමින් සහ අත්හිටුවීම නොතකා ඇතුළු වන ඕනෑම අයකු නීතියේ දක්වා ඇති ඇතැම් ක්‍රියාපටිපාටිමය ආරක්ෂණවලින් තොරව ඉක්මනින් ඉවත් කිරීමට විධිවිධාන සලසමින් මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කළේය.
පහළ අධිකරණ ප්‍රතිපත්තිය නීතිවිරෝධී බව තීන්දු කරයි
ප්‍රතිපත්තිය අභියෝගයට ලක්කරන්නේ තම මව් රටවලදී පීඩනයට හෝ වධහිංසාවට ලක්වූ බව පවසන පුද්ගලයන් 13 දෙනකු සහ සංක්‍රමණ කටයුතුවලට අදාළ ලාභ නොලබන සංවිධාන තුනකි. ප්‍රකාශනයත් මාර්ගෝපදේශත් ෆෙඩරල් සංක්‍රමණ නීතිය උල්ලංඝනය කරන බව පවසමින් ඔවුහු වොෂින්ටනයේ ෆෙඩරල් අධිකරණයක සමූහ නඩුවක් (class-action lawsuit) ගොනු කළහ. එක්සත් ජනපද දිසා විනිසුරු රැන්ඩොල්ෆ් මොස් (Randolph Moss), ප්‍රකාශනයට යටත් සංක්‍රමණික කණ්ඩායමක් සමූහයක් ලෙස පිළිගෙන, මාර්ගෝපදේශ නීතිවිරෝධී බව නිගමනය කර ඒවා අවලංගු කළ අතර නිලධාරීන්ට එම ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම තහනම් කළේය. පසුව කොලම්බියා දිස්ත්‍රික් පරිපථය සඳහා එක්සත් ජනපද අභියාචනාධිකරණයේ (US Court of Appeals for the District of Columbia Circuit) විනිසුරු මඬුල්ලක් එම තීන්දුව බොහෝ දුරට තහවුරු කළේය. සංක්‍රමණ නීතියේ පාඨය, ව්‍යුහය සහ ඉතිහාසය අනුව, ජනාධිපතිවරයා ඉල්ලා සිටින පුළුල් ඉවත් කිරීමේ බලය ඔහුට දීමට කොංග්‍රසය අදහස් නොකළ බව පැහැදිලි යැයි එය ලියා තිබිණි. සියලු රැකවරණ අයදුම්පත් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට අභිමත බලයක් ඇති බව පවසමින් එක් විනිසුරුවරයෙක් අර්ධ වශයෙන් විරුද්ධ මතයක් දැක්වූ නමුත්, පීඩනයට මුහුණ දෙන රටවලට පුද්ගලයන් ඉවත් කළ නොහැකි බවට එකඟ විය. වෙනත් මඬුල්ලක් පසුව නඩුවේ හර කරුණු පිළිබඳ තීරණය කිරීමට පෙර අභියාචනාධිකරණය මුලින් මොස්ගේ නියෝගයේ කොටසක් අත්හිටුවා තිබිණි. විනිසුරු ජේ. මිෂෙල් චයිල්ඩ්ස් (J. Michelle Childs) බහුතර මතය ලියූ අතර විනිසුරු කොර්නීලියා පිලාඩ් (Cornelia Pillard) ඊට එක්විය. විනිසුරු ජස්ටින් වෝකර් (Justin Walker) අර්ධ වශයෙන් විරුද්ධ මතයක් දැක්වූ අතර, පීඩනයට ලක්වන ස්ථානවලට ඉවත් කිරීමෙන් පුද්ගලයන් ආරක්ෂා කරන අනිවාර්ය ක්‍රියාපටිපාටි ඉවත් කළ නොහැකි බවට එකඟ විය.
රජය සහ අභියෝගකරුවෝ පරස්පර තර්ක ඉදිරිපත් කරති
අගෝස්තු මාසයේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ සමාලෝචනය ඉල්ලා සිටිමින්, සොලිසිටර් ජනරාල් ඩී. ජෝන් සෝවර් (D. John Sauer) තර්ක කළේ දේශසීමාවට දරාගත නොහැකි පීඩනයක් එල්ල වී තිබූ බවත්, පුරවැසියන් නොවන අය ඇතුළුවීම වැළැක්වීමට ජනාධිපතිවරයාට නෛසර්ගික සහ පවරා දුන් බලතල යන දෙකම තිබූ බවත්ය. ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අදහස් කරන රැකවරණ අයදුම්පත් භාර නොගෙන සිටීමට පාලනයට හැකි බව ඔහු පැවසීය. මෙවැනි සමූහ පුරා බලපාන සහන නියෝග කිරීමට පහළ අධිකරණවලට ෆෙඩරල් සංක්‍රමණ නීතිය ඉඩ නොදෙන බවද ඔහු තර්ක කළ අතර, රටට ඇතුළු වීමට ආසන්න සැලසුම් නොමැති විදේශගත පුද්ගලයන්ද ඇතුළත් කණ්ඩායමක් අභියෝගයට ලක් කළේය.
අභියෝගකරුවන් ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ කොංග්‍රසය නියම කළ ආරක්ෂණ බැහැර කරන නව ඉවත් කිරීමේ ක්‍රමයක් නිර්මාණය කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට නොහැකි බවයි. 2025 ජනවාරි ප්‍රකාශනයට පෙරම දේශසීමා අත්අඩංගුවට ගැනීම් උපරිම මට්ටමෙන් 90%කට වඩා අඩුවී තිබූ බව ඔවුහු පැවසූහ. පුද්ගලයකුගේ තත්ත්වය හෝ ඇතුළු වූ ආකාරය නොතකා පුරවැසියන් නොවන අයට රැකවරණය ඉල්ලීමට ෆෙඩරල් නීතිය ඉඩ දෙන බවත්, පීඩනය හෝ වධහිංසාවට එරෙහි ව්‍යවස්ථාපිත ආරක්ෂණ ඉවත් කිරීමට විධායකයට ඉඩ නොදෙන බවත් ඔවුහු තර්ක කළහ. ප්‍රකාශනය වෙනස් විධිවිධාන මත රඳා පවතින බැවින් පහළ අධිකරණ වාරණ නියෝගවලට ඇති සීමාව මෙයට අදාළ නොවන බවද ඔවුහු පැවසූහ. මේවා තවමත් ප්‍රතිවිරුද්ධ නීති තර්ක මිස නඩුවේ හර කරුණු පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවක් නොවේ.
විනිසුරුවරු තීරණය කරන්නේ කුමක්ද?
ප්‍රකාශනය සහ මාර්ගෝපදේශ යන දෙකේම නීත්‍යනුකූලභාවය මෙන්ම මෙතරම් පුළුල් සහනයක් සපයන නියෝගයක් නිකුත් කිරීමට දිසා විනිසුරුවරයාට බලය තිබුණේද යන්න සලකා බැලීමට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය එකඟ විය. අභියෝගකරුවන්ගේ කණ්ඩායම සමූහ නඩු සඳහා නීති සපුරන්නේද යන්නද සලකා බලන ලෙස රජය කළ ඉල්ලීම එය ප්‍රතික්ෂේප කළේය. අධිකරණයේ වැඩිවෙමින් පවතින සංක්‍රමණ නඩු ලැයිස්තුවට මෙම නඩුවද එක්වේ. ඉවත් කිරීමේ නියෝගවල නම් කර නැති රටවලට සංක්‍රමණිකයන් පිටුවහල් කිරීමේ තෙවන පාර්ශ්ව ඉවත් කිරීම් (third-party removals) ලෙස හැඳින්වෙන පරිපාලන ක්‍රමයට එරෙහි අභියෝගයක්ද, එක්සත් ජනපදය තුළදී අත්අඩංගුවට ගන්නා සංක්‍රමණිකයන් විභාගයකට පෙනී සිටීමේ අවස්ථාවකින් තොරව රඳවා තැබීමේ ප්‍රතිපත්තියද දැනටමත් එම ලැයිස්තුවේ ඇත. දේශසීමා හරහා පැමිණීම් අඩු කිරීමට රැකවරණ සීමා උපකාර වූ බව පාලනය පවසයි.