මුත්‍රා මාර්ග ආසාදනය: රෝග ලක්ෂණ, හේතු සහ ප්‍රතිකාර මොනවාද?
සංකල්පමය නිදර්ශනයකි. සැබෑ සිදුවීමේ ඡායාරූපයක් නොවේ.
මුත්‍රා කිරීමේදී දැවිල්ලක් ඇතිවීම, නිතර මුත්‍රා යාම සහ යටි බඩේ වේදනාව මුත්‍රා මාර්ග ආසාදනයක (urinary tract infection - UTI) ලක්ෂණ විය හැකිය. කාන්තාවන් අතර වඩාත් බහුල වුවද, පිරිමින්ට, දරුවන්ට සහ වැඩිහිටියන්ට ද එය ඇතිවිය හැකිය. නියමිත වේලාවට ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් සුව කළ හැකි නමුත් නොසලකා හැරියහොත් ආසාදනය වකුගඩු වෙත පැතිර ගොස් බරපතළ ගැටලු ඇති කළ හැකිය.
UTI යනු වකුගඩු, මුත්‍රාශය, මුත්‍රවාහිනී හෝ මුත්‍ර නාළය තුළ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිසා ඇතිවන ආසාදනයකි. ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ සාමාන්‍යයෙන් බඩවැල්වල සිටින එෂෙරිෂියා කොලයි (Escherichia coli) බැක්ටීරියාව මුත්‍රා මාර්ගයට ඇතුළුවීමයි. මුත්‍රාශ ආසාදනය සිස්ටයිටිස් (cystitis) ලෙස හැඳින්වෙන අතර, එය වකුගඩුවලට පැතිර ගියහොත් පයිලොනෙෆ්‍රයිටිස් (pyelonephritis) ලෙස හැඳින්වේ.
ඇමෙරිකානු රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථානවල (US Centers for Disease Control and Prevention - CDC) අධ්‍යයනයකට අනුව කාන්තාවන්ගෙන් 50% සිට 80% දක්වා පිරිසකට ජීවිත කාලය තුළ අවම වශයෙන් එක්වරක් හෝ මෙම ආසාදනය ඇතිවීමේ ඉඩකඩ තිබේ. කාන්තාවන්ගේ මුත්‍ර නාළය කෙටි බැවින් බැක්ටීරියාවලට පහසුවෙන් මුත්‍රාශයට ළඟාවිය හැකි අතර, ගර්භණීභාවය, ලිංගික ක්‍රියාකාරකම් සහ ආර්තවහරණයෙන් පසු ඊස්ට්‍රජන් (estrogen) මට්ටම පහළ යාම අවදානම වැඩිකළ හැකිය.
ඇතැම් ගර්භණී කාන්තාවන්ගේ මුත්‍රාවල රෝග ලක්ෂණ නොමැතිව බැක්ටීරියා පවතී. ඉන්දියාවේ (India) අධ්‍යයනයකට අනුව එම ප්‍රමාණය 13.5% ක් පමණ වේ. ප්‍රතිකාර නොකළ ආසාදනයක් වකුගඩුවලට පැතිර යා හැකි අතර ඇතැම්විට නොමේරූ දරු උපත් හෝ අඩු උපත් බර ඇතිවීමේ අවදානම වැඩි කරයි. එබැවින් වෛද්‍ය උපදෙස් මත මුත්‍රා වගා පරීක්ෂණයක් (urine culture test) සහ ගර්භණී සමයට ආරක්ෂිත ඖෂධ භාවිත කළ යුතුය.
පිරිමින්ට ආසාදන ඇතිවීම අඩු වුවද, වයසත් සමග පුරස්ථි ග්‍රන්ථිය (prostate gland) විශාල වී මුත්‍රා ගලායාමට බාධා ඇතිකර අවදානම ඉහළ නංවයි. වකුගඩු ගල්, දියවැඩියාව සහ පුරස්ථි ග්‍රන්ථියේ ආසාදන ද එම අවදානම වැඩිකරයි. දැවිල්ල, මුත්‍රා කිරීමේ අපහසුතාව, උණ හෝ මුත්‍රාවල රුධිරය පැවතීම ඇති විට වෛද්‍යවරයකු හමුවිය යුතු අතර, මුත්‍රා පිටවීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර වුවහොත් වහාම වෛද්‍ය සහාය අවශ්‍යය.
ප්‍රතිකාර සඳහා වෛද්‍ය උපදෙස් මත ප්‍රතිජීවක ඖෂධ (antibiotics) ලබාගත යුතු අතර, නියම කළ සම්පූර්ණ ඖෂධ වාරය අවසන් කළ යුතුය. ප්‍රමාණවත් ජලය පානය කිරීම, මුත්‍රා කිරීම ප්‍රමාද නොකිරීම සහ පෞද්ගලික සනීපාරක්ෂාව ආසාදන වැළැක්වීමට උපකාරී වේ. නොනැසී පවතින හෝ නැවත නැවත ඇතිවන රෝග ලක්ෂණ සඳහා වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගත යුතුය.