ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ආරක්ෂා වීමේ ඉන්දියාවේ අයිතියට ඇමරිකාව ගරු කළ යුතුයි: හිටපු රාජ්‍ය ලේකම්
ත්‍රස්තවාදය කෙරෙහි ශුන්‍ය-ඉවසීම් ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වාගනිමින් තමන් ආරක්ෂා කරගැනීමේ ඉන්දියාවේ අයිතියට එක්සත් ජනපදය ගරු කළ යුතු බව හිටපු එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් ඇන්ටනි බ්ලින්කන් (Antony Blinken) සෙනසුරාදා පැවසූ අතර, වොෂිංටනයේ නවදිල්ලිය සහ ඉස්ලාමාබාද් සමඟ ඇති සබඳතා මූලික වශයෙන්ම වෙනස් බව ඔහු විස්තර කළේය. ඉන්දියානු වෙළඳ ප්‍රවර්ධන සංවිධානයේ (India Trade Promotion Organisation) සභාපති ජාවෙඩ් අෂ්රාෆ් (Jawed Ashraf) සමඟ සංවාදයක යෙදෙමින් ඔහු නවදිල්ලියේ පැවති සමුළුවක අදහස් දැක්වීය.
ඉන්දියාව ගෝලීය බලවතෙකු ලෙස හැඳින්වූ ඔහු, වොෂිංටනය සහ නවදිල්ලිය අතර සබඳතාවත් හවුල් අවශ්‍යතාත් ඇත්ත වශයෙන්ම ගෝලීය ස්වභාවයක් ගන්නා බව පැවසීය. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව පාකිස්තානය සමඟ ඇමරිකාවේ සබඳතාව ප්‍රාදේශීය බවත්, එහෙත් ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි සටන වැනි කරුණුවලදී දෙපාර්ශ්වයට එක්ව කටයුතු කිරීමට සිදුවන වැදගත් ක්ෂේත්‍ර තවමත් පවතින බවත් ඔහු කීවේය. ත්‍රස්තවාදය කෙරෙහි ශුන්‍ය-ඉවසීම් ප්‍රතිපත්තියක් යනු ඉන්දියාවේ ආත්මාරක්ෂාවේ අයිතියට ගරු කිරීම බව ඔහු තවදුරටත් පැවසීය.
ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ ඉන්දියාවේ උත්සාහයන්ට සහාය දීමත්, න්‍යෂ්ටික අවි සහිත අසල්වැසි රටවල් දෙක වන නවදිල්ලිය සහ ඉස්ලාමාබාද් අතර ගැටුම උත්සන්න වීම වැළැක්වීම සඳහා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික උත්සාහයන්ත් ඇමරිකානු ප්‍රවේශයට ඇතුළත් විය යුතු බව බ්ලින්කන් පැවසීය. දෙරටේ සතු අවිවල විනාශකාරී හැකියාව සැලකූ විට එම උත්සාහයන් වැදගත් වන බව ඔහු සඳහන් කළේය. ඉස්ලාමාබාද් සමඟ වොෂිංටනයේ අතීත සබඳතා ගැන කතා කළ ඔහු, සීතල යුද සමයේ සහ ඇෆ්ගන් යුද්ධයේදී ඇමරිකාවේ උපායමාර්ගික අවශ්‍යතා නිසා පිළිවෙළින් පැවති පරිපාලන පාකිස්තානයේ සිවිල්-හමුදා ප්‍රභූන් කෙරෙහි අඩු විවේචනශීලී වීමට හේතු වන්නට ඇති බවත්, ඇමරිකාවට වැඩි දෙයක් කිරීමට අවස්ථාවක් නිසැකවම ඇති බවත් පැවසීය.
ආගන්තුක බවින් උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වය දක්වා
ඉන්දු-ඇමරිකානු සබඳතා පිළිබඳව කතා කළ ඔහු, පසුගිය දශකවල සිදු වූ පරිවර්තනය උපායමාර්ගික අවශ්‍යතා එකතු වීමක් සහ ගැඹුරු ජන සබඳතා මත ගොඩනැගුණු, සැබෑ සහ ඇතැම් අයුරින් අද්විතීය හවුල්කාරිත්වයක් කරා ගිය මාරුවක් ලෙස විස්තර කළේය. අභ්‍යවකාශය, ක්වොන්ටම් තාක්ෂණය සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය (artificial intelligence) ඇතුළු නැගී එන තාක්ෂණයන්හි සහයෝගිතාව දෙරටේ ඊළඟ වැදගත් පියවර ලෙස ඔහු හඳුන්වා දුන්නේය.
රුසියාව සමඟ ඉන්දියාවේ සබඳතා ගැන කතා කළ ඔහු, එම හවුල්කාරිත්වයේ ඓතිහාසික ගැඹුර පිළිගත් අතර, එම සබඳතා බිඳ දමන ලෙස වොෂිංටනය නවදිල්ලියෙන් බලාපොරොත්තු නොවන බව පැවසීය. දෙරටට එකම ඉදිරිදර්ශන නොමැති තැන් ඇති බව ඔහු කීවද, රුසියාව සම්බන්ධයෙන් ඉන්දියාවත් රුසියාවත් අතර ඇති ගැඹුරු ඉතිහාසය ඇමරිකාව තේරුම් ගන්නා බවත් එය අවසන් වනු දැකීමට අපේක්ෂා නොකරන බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.
2021 සිට 2025 දක්වා ජනාධිපති ජෝ බයිඩන් (Joe Biden) යටතේ එක්සත් ජනපදයේ 71 වැනි රාජ්‍ය ලේකම් ලෙස සේවය කළ බ්ලින්කන්, වේගවත් තාක්ෂණික වෙනස්කම්, අසමානතාව සහ බල තුලනය වෙනස් වීම ඉදිරිපත් කරමින් ලෝකය දැන් ගැඹුරු හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක සිටින බව පැවසීය. වෙනස්කමේ වේගය සහ ගැඹුර තම ජීවිත කාලය තුළ දුටු ඕනෑම දෙයකට වඩා වැඩි බව ඔහු කීවේය: දුරකථනයට පරිශීලකයන් මිලියන 50ක් ලඟා වීමට වසර 75ක් ගත වූ අතර, කෘත්‍රිම බුද්ධි චැට්බොට් වන ChatGPT සඳහා ගතවූයේ මාසයක් පමණි. තාක්ෂණික වෙනස්කම් දැන් වැඩි වශයෙන් පෞද්ගලික අංශය විසින් මෙහෙයවන අතර රජයන්ට ඒ සමඟ ගමන් කිරීමට අසීරු වී ඇති බවත්, වර්ධනය වන අසමානතා නිසා තමන් අත්හැර දමා පසුපසින් තබා ඇතැයි යන හැඟීමක් තරුණයන් අතර ඇති වී ඇති බවත් ඔහු පැවසීය.
රජය, විශ්වවිද්‍යාල සහ පර්යේෂණ ආයතන අතර සහයෝගීතාව හානි කිරීමෙන් සහ විදෙස් රටවලින් පැමිණෙන කුසලතා ඇති අයට අඩුවෙන් පිළිගන්නා රටක් බවට පත්වීමෙන් එක්සත් ජනපදය තමන්ගේ ශක්තිය දුර්වල කරගැනීමේ අවදානමක් ඇති බව ඔහු අනතුරු ඇඟවීය. ඔහුගේ වචනවලින් කියන්නේ නම්, ඉතා විශාල අවදානම වන්නේ තමන්ටම කරගන්නා දැවැන්ත තුවාලයකි.
එක්සත් ජනපද දේශීය දේශපාලනය ගැන කතා කළ ඔහු, මෑත මැද-ධුර කාලීන ප්‍රතිඵල සේවයේ සිටින ජනාධිපතිවරයකුගේ පක්ෂයට සාමාන්‍යයෙන් ඇතිවන පසුබෑමට වඩා ඔබ්බට ගිය ඒවා බව පැවසූ අතර, ඒ සඳහා ජීවන වියදම පිළිබඳ කලකිරීම සහ දූෂණ පිළිබඳ බිය අර්ධ වශයෙන් හේතු වූ බව සඳහන් කළේය. නොවැම්බර් 3 පැවති අතරමැදි මැතිවරණයේදී ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේත් සෙනෙට් සභාවේත් බහුතරය දිනාගත් අතර, එමගින් එක්සත් ජනපද කොන්ග්‍රසයේ පාලනය රිපබ්ලිකන් පක්ෂයෙන් මාරු විය.
ඉරානය, හෝමුස් සහ පුළුල් බටහිර ආසියානු ගැටුම
පෙබරවාරි මාසයේ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් (Donald Trump) විසින් ආරම්භ කරන ලද ඉරානයට එරෙහි එක්සත් ජනපද-ඊශ්‍රායල හමුදා ව්‍යාපාරය බ්ලින්කන් විස්තර කළේ තෝරාගත් යුද්ධයක් ලෙසිනි. තෙහෙරානය සමඟ 2015 දී ඇති කරගත් න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් පළමු ට්‍රම්ප් පරිපාලනය ඉවත් වීම අර්බුදයට දායක වූ බවද ඔහු කීවේය. නිල වශයෙන් Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) ලෙස හැඳින්වෙන එම ගිවිසුම මගින් ඉරානයට එහි පොහොසත් කළ යුරේනියම් වලින් සියයට 97ක් පිටතට යැවීමට සිදු වූ අතර, එහි කේන්ද්‍රාපසාරී යන්ත්‍රවලට සීමා පනවා පුළුල් පරීක්ෂණවලට ද ඉඩ දී තිබිණ. 2018 දී ඇමරිකාව ඉවත් වීමෙන් පසු ඉරානය තම න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන වේගවත් කළ බව ද, පවතින හමුදා ක්‍රියාමාර්ග මගින් එම ගැටලුව විසඳෙන්නේ නැති බව ද ඔහු පැවසීය.
"මෙම ඉරාන පාලනය බලහත්කාරයෙන් යටත් කරවීම ඉතා දුෂ්කරයි; එය සාකච්ඡාවට ගෙන ඒම කළ හැකියි. මේ දෙක ඉතා වෙනස් දේවල්," ඔහු පැවසීය. ගැටුම සඳහා පිටවීමේ මාර්ගයක් (off-ramp) අවශ්‍ය බව ඔහු ඉල්ලා සිටි අතර, ගැටුම උත්සන්න වුවහොත් කලාපීය යටිතල පහසුකම්, ඇමරිකානු කඳවුරු සහ හවුල්කාර රටවලට එල්ල වන ප්‍රහාර ඇතුළත් විය හැකි බවට අනතුරු ඇඟවීය.
යුද්ධයට පෙර ගැටලුවක් නොවූ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම් සඳහා ප්‍රධාන අභියෝගයක් බවට පත්ව ඇති බව ඔහු පැවසීය. පෙබරවාරි සිට ඉරානය ලෝකයේ කාර්යබහුලම තෙල් නැව් මාර්ගවලින් එකක් වන මෙම පටු සන්ධියට ප්‍රවේශය නැවත නැවතත් සීමා කර ඇත.
පුළුල් බටහිර ආසියානු ගැටුම ගැන කතා කළ බ්ලින්කන්, ස්ථිර විසඳුමකට පලස්තීන ප්‍රශ්නය විසඳීමත්, ආරක්ෂිත ඊශ්‍රායලයක් සමඟ පරමාධිපත්‍ය පලස්තීන රාජ්‍යයක් ස්ථාපිත කිරීමත් අවශ්‍ය බව පැවසීය. ඊශ්‍රායලයේ යුදෙව්වන් මිලියන හතක් සිටින අතර ඊශ්‍රායලය, බටහිර ඉවුර සහ ගාසා අතර අරාබි හා පලස්තීන ජනතාව මිලියන හතක් ද සිටින බවත්, දෙපැත්තේ අන්තවාදීන් කැමති ඕනෑම දෙයක් නොතකා කිසිවෙකු කොතැනකටවත් යන්නේ නැති බවත් ඔහු කීවේය. එය ජනප්‍රිය මතයක් නොවුවද, විසඳුම එය බවට තමා සම්පූර්ණයෙන්ම විශ්වාස කරන බව ඔහු පැවසීය - ආරක්ෂිත ඊශ්‍රායලයක් සහ පරමාධිපත්‍ය පලස්තීන රාජ්‍යයක්.